Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkan Harbi’ne (1912-1913) girmesinin temel nedenleri

Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkan Harbi‘ne (1912-1913) girmesinin temel nedenleri, Balkan devletlerinin (Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan ve Karadağ) ortak saldırısı karşısında toprak bütünlüğünü koruma çabası ve bölgedeki Hristiyan halkların milliyetçilik hareketlerini bastırma isteğidir.

Harbe Giriş Nedenleri

Milliyetçilik Akımları: 19. yüzyılda bağımsızlıklarını kazanan Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan ve Karadağ, Osmanlı idaresinde kalan topraklardaki (Makedonya ve Trakya başta olmak üzere) etnik akrabalarını “kurtarmak” ve kendi ulusal sınırlarını genişletmek istiyorlardı.

Osmanlı Zayıflığı: İmparatorluk, Trablusgarp Savaşı‘nda İtalya’ya karşı yaşadığı kayıplar ve Arnavutluk’taki isyanlar nedeniyle zayıf bir görüntü sergiliyordu. Bu durum, Balkan devletlerini harekete geçmeye teşvik etti.

Balkan Birliği’nin Oluşumu: Rusya’nın teşvikiyle bir araya gelen Balkan ülkeleri (Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan ve Karadağ) Osmanlı İmparatorluğu’na karşı bir ittifak kurdular ve bu ittifak 8 Ekim 1912’de Karadağ’ın savaş ilanıyla fiilen başladı.

İç Karışıklıklar ve Reform Yetersizliği: Osmanlı hükümeti, Makedonya’daki sorunlara ve Hristiyan nüfusun şikayetlerine çözüm getirecek reformları hayata geçirememişti. Bu durum, Balkan devletlerinin askeri müdahaleyi bir çözüm olarak görmesine yol açtı.

Harbe Giriş Kararını Kim Verdi?

Birinci Balkan Harbi, Osmanlı İmparatorluğu’nun bir saldırı planlamasından ziyade, Balkan devletlerinin koordineli saldırısı sonucu imparatorluğun kendisini savunmak zorunda kalmasıyla başladı. Savaş ilanı Karadağ‘dan geldi ve diğer Balkan devletleri hızla takip etti.
Bu dönemde Osmanlı hükümeti, 1912 yılının Temmuz ayında iktidara gelen ve “Büyük Kabine” olarak da bilinen, İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC) karşıtı bir hükümetin (Hürriyet ve İtilaf Fırkası) elindeydi. Sadrazam Kamil Paşa(İngiliz yanlısı, İngiliz Kâmil olarak da bilinirdi) liderliğindeki bu hükümet, savaşın başlamasını engelleyemedi.

Kâmil Paşa, son sadrazamlık döneminde (Ekim 1912 – Ocak 1913) Hürriyet ve İtilaf Fırkası yanlısı bir hükümet kurmuştur.
Hürriyet ve İtilaf Fırkası, İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne (İTC) muhalif olan, daha liberal ve adem-i merkeziyetçiliği savunan (yerel yönetimlere yetki verilmesi) bir siyasi gruptu. Kâmil Paşa, İngiliz yanlısı (İngiliz Kâmil olarak da bilinirdi) politikaları ve İttihat ve Terakki karşıtı duruşuyla biliniyordu ve bu partinin önemli bir figürü haline gelmişti. Hükümeti, 1913’teki Bâb-ı Âli Baskını ile İttihat ve Terakki subayları tarafından zorla devrildi.

Hatta İTC’li subaylar, Kamil Paşa hükümetini savaş öncesinde yaklaşık 100.000 askeri terhis ederek ordunun zayıflamasına neden olmakla suçlamışlardır. Savaşın gidişatı kötüleşince, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Babıali Baskını ile yönetimi tamamen ele geçirdi. Fakat askerlikle politikanın, birbiri içine dahil edilmesi neticesinde İttihat ve Terakki Fırkası ile Hürriyet ve İtilaf Fırkası mensubu subay ve generallerin, sırf siyasi görüş farklılıkları sebebiyle birbirine yardımdan yüz çevirmesi, savaşın gidişatını büsbütün kötüleştirdi.

Özetle, harbe girme kararı spesifik bir kişi tarafından tek bir seferde alınmadı; aksine, Balkan devletlerinin saldırısı karşısında imparatorluğun savunma refleksi olarak gelişti. Savaş sırasında alınan askeri ve siyasi kararlar ise Sadrazam Kamil Paşa hükümeti ve sonrasında yönetimi ele geçiren İttihat ve Terakki liderleri (özellikle Enver Paşa, Talat Paşa ve Cemal Paşa) tarafından verildi. Dönemin padişahı V. Mehmed Reşad olsa da, yürütme gücü ve savaş kararları hükümetin ve askeri liderlerin elindeydi.

Kaynakca:

İşte bu dönemin arka planını ve karar vericilerini ele alan ve bu tür bilgilerin elde edildiği eserlerin örnek bir bibliyografyası:

• Böckh, Katrin: Balkan Savaşları: Savaş, Savaş Vahiyleri, Savaş Kurbanları, osmikon: 1912/13 Balkan Savaşları Üzerine Tematik Dosyalar.

• Meyer, Alfred: Balkan Savaşı, 1912-13. Güvenilir Kaynaklar Kullanılarak Kültürel-Tarihsel ve Askeri Bir Perspektiften Sunulmuştur, Berlin: Vossische Buchhandlung, 1913-1914.

• Osmikon: 1912/1913 Balkan Savaşları – Siyasi Bir Giriş, Çevrimiçi Tematik Dosya.

• Weber, Antje: Balkan Savaşları 1912–1913 ve “Avrupa’da Türkiye”nin Sonu (Doktora Tezi), Eberhard Karls Tübingen Üniversitesi, 2011.

Kaynaklar ve belgeler:

• Alman Dijital Kütüphanesi gibi arşivlerde dijital olarak bulunan, Binbaşı Franz Endres’in Balkan Savaşlarına katılımıyla ilgili raporu gibi Osmanlı subaylarının raporları.

• Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşü ve milliyetçiliğin etkilerine dair tarihsel analizler, örneğin Federal Yurttaşlık Eğitimi Ajansı (Bundeszentrale für politische Bildung) kısaca (bpb) web sitesinde veya bilimsel makalelerde bulunanlar.

Ansiklopedik eserler:

• Balkan Savaşlarının nedenleri ve sonuçları hakkında genel bilgiler, Britannica ve Birinci Dünya Savaşı Uluslararası Ansiklopedisi gibi referans eserlerde bulunabilir.

Bu kaynaklar, savaşa yol açan karmaşık siyasi, askeri ve sosyal dinamiklere daha derin bir bakış açısı sunmaktadır.